ناطقهء انسانى است و قواى ظاهرى و باطنى ، آلات و وسائل ادراكند ، مبدأ لذّات و يا آلام ، نفس انسانى و حيوانى است . حكما چون قواى مخصوص به مقام نازل نفس را از شئون نفس حيوانى دانسته‌اند ، لذّات حاصل در قواى نازل نفس را ، لذات حيوانى ناميده‌اند و گرنه فاعل حقيقى در جميع قوا نفس ناطقه است . و نفس ، با حفظ وحدت ذات ، خود جميع قوا است ؛ جميع قوا در موطن ذات و مقام تجرد نفس به وجودى واحد موجودند . و نفس ، به اعتبار ظهور تفصيلى در مقام وحدت در كثرت ، عين قواست ، به اين معنا كه جميع مراتب وجودى انسان در سلك يك وجود واحد قرار دارند . و نفس است كه به حسب وجود سعى و اطلاقى خود در هر مرتبه‌اى به اسمى خوانده مىشود [ 1 ] ، به همين لحاظ ، شيخ در اشارات گفته است : هر صورت منشأ لذت ، سبب و علت كمالى است كه در قوهء ادراكى حاصل مىشود و نسبت به آن خير مىباشد . بنابر آنچه ذكر شد هر صورت منشأ لذت و مناسب با قوهء ادراكى و ملايم با اين قوه ، كمال مطلوب و خير قوه است . و حصول ضد آن ، ناملايم و غير مطلوب و

--> ( 1 ) عنكبوت ( 29 ) آيهء 64 .